‘Çinlilerin gözünde ABD külkedisi misali ayakkabısını herkese giydirmeye çalışıyor’

HomeHaber

‘Çinlilerin gözünde ABD külkedisi misali ayakkabısını herkese giydirmeye çalışıyor’

my-portfolio

ABD Lideri Joe Biden, 'demokrasi-otoriterlik' ikiliği savıyla 111 ülkenin davetli olduğu çevrimiçi 'Demokrasi Doruğu' düzenledi. NATO üyeleri ...

ABD Hazine Bakanı Yellen: Enflasyondaki ‘geçiçi’ kelimesini kullanımdan kaldırmaya hazırım
Ahmedinejad: Suudi Arabistan, Türkiye ve İran birlik olursa düşmanlar bizim aleyhimizde plan kuramaz
Trump: Afganistan’dan çekilme planım, Çin sebebiyle Bagram üssünü ABD’nin kontrolünde tutmaktı

ABD Lideri Joe Biden, ‘demokrasi-otoriterlik’ ikiliği savıyla 111 ülkenin davetli olduğu çevrimiçi ‘Demokrasi Doruğu‘ düzenledi. NATO üyeleri Türkiye ve Macaristan tepede yer almazken, Washington’un jeostratejik gayeleri doğrultusunda seçildiği anlaşılan davetliler listesinde Batılı STK’ların kırık not verdiği ülkelerin bulunması, ikili standart tenkitlerini beraberinde getirdi.

Biden, tepe konuşmasında dünyanın ‘küresel özgürlüğün gücünü genişletmek, nüfuz ihraç etmek ve baskıyı haklı çıkarmak isteyen otokratların tehdidi altında olduğunu’ öne sürdü. ABD idaresi, 2022’de yüzyüze ikinci tepe yapma planı eşliğinde ‘adil seçimi, yolsuzlukla çaba, demokratik reformcuların yanında yer alma, teknolojiyi teşvik ve basın özgürlüğünü desteklemeyi içeren ‘Demokratik Yenilenme Girişimi’ kapsamında yarım milyon dolara bütçe açıkladı.

Biden’ın ‘Demokrasi Zirvesinin’, ABD’nin savaş kabahatleri dahil kirli çamaşırlarını ortaya seren yayıncılığıyla dünyada dijital gazeteciliğin öncüsü Wikileaks’in kurucusu Julian Assange‘ın Britanya Yüksek Mahkemesi tarafından ABD’ye iadesi kararına denk gelmesi dikkat çekti.

Rusya ve Çin, ‘demokrasi zirvesini’ ABD’nin dünyada çatışma ve uyuşmazlıkları alevlendirecek yeni ‘Soğuk Savaş’ teşebbüsü olarak eleştiriyor. Bilhassa Pekin idaresinden arka arda rapor ve açıklamalar gelmesi dikkat çekti.

Biden’ın ‘demokrasi zirvesi’, dünyadan yansılar ve Çin’in ağırlaşan tenkitlerini gazeteci ve muharrir Gökhun Göçmen ile konuştuk.

‘Rusya ve Çin ortak perspektifte, ABD’nin mevzuyu istismar ettiğini düşünüyorlar’

Gökhun Göçmen, Biden’ın teşebbüsünün Çin’de en değerli başlıklardan birisi haline geldiğini söylerken, Çinlilerin de eş vakitli olarak ‘demokrasi ve insan hakları zirvesi’ düzenlediğini anımsattı. Göçmen, Rusya ve Çin’in ortak perspektifine dikkat çekerken, iki ülkenin de ABD’nin sıkıntıyı jeopolitik çıkarları için istismar ettiği ve devasa dünya coğrafyasında ülkerin Amerikan parametresiyle yargılanamayacağı görüşünde olduğunu vurguladı:

“Bu tepe Çin siyaseti ve medyasında en kıymetli husus başlıklarından birisiydi. Tam bu tepenin düzenlendiği vakitte Çinliler de bir demokrasi ve insan hakları doruğu düzenledi. Çin ve Rusya’nın perspektifinden bakarsak, -burada ortak bir perspektiften bahsetmek mümkün, çünkü Çin ve Rusya’nın ABD büyükelçileri The National Interest bir makale kaleme aldılar- bunun demokrasi sorununun olmadığı konusunda çok netler. Bununla birlikte Çin ve Rusya demokrasinin ne olduğuna dair bir tartışma yürütmek istiyor. Çin ve Rusya’ya nazaran, dünyanın devasa siyasi coğrafyası tek bir parametre ile Amerika’nın parametresiyle yargılanamaz. Hasebiyle bu sorunun tanımsal problemli kısmı. İkincisi ise ABD’nin jeopolitik hesapları. Burada demokrasi kavramını istismar ettiğini düşünüyorlar. Bunu yeni bir Soğuk Savaşa benzetiyorlar. Bu iki problemden yola çıkarak epeyce eleştirel bir bakış açısına sahip olduklarını söyleyebiliriz.”

‘ABD’nin müttefikleri ve ‘adam edebileceğini’ düşündüğü ülkeleri yanına çekme platformu’

Göçmen, ‘demokrasi zirvesinin’ davetlilerinin tutarsızlıklarına dikkat çekti. ABD’nin kendi standartları açısından bile demokrasi endeksinde çok düşük puana sahip ülkelerin davet edildiğini anımsatan Göçmen, olayın demokrasi ismine değil ABD’nin müttefikleri ve ‘adam edebileceğini’ düşündükleri ülkeleri yanına çekme platformu tesisini hedeflediğini vurguladı:

“Bununla birlikte tepenin kendi içerisindeki tutarsızlıklarına da dikkat çekiliyor ki bu noktada yalnızca Çin ve Rusya değil, ayakları yere basan Batılı analistler de birebir fikirde. Kendi içerisinde bile tutarsız bir listeden bahsediyoruz. ABD’nin merceğiyle bakacak olursak, bir demokrasi endeksi yayınlar ve burada ülkeler demokrasi açısından sınıflandırılır. Bu ABD’nin kendi perspektifi. Burada çok daha düşük puan alan ‘İnsan hakları umrumda değil’ diyen Filipinler ya da Brezilya’da Bolsonaro dünyada otoriter liderliğin kült isimlerinden biri haline geldi, bu üzere ülkeler demokrasi endeksinde çok düşük puana sahip olmalarına karşı tepeye davet edildiler. Fakat çok daha üstte olan Singapur davet edilmedi. Ruslar ve Çinliler bir taraftan da şuna ışık tutuyorlar. Bu tepe kendi içerisinde dahi tutarsızdır, listenin hazırlanması dahi demokratik standartlara uygun biçimde değil. Zira rastgele bir parametre yok bu listede. Bu demokrasi ismine düzenlenen bir tepe değil ABD’nin müttefikleri ve ‘adam edebileceğini’ düşündüğü ülkeleri yanına çekme platformu.”

‘Türkiye ve Macaristan bu tepede yer almadı, demek ki Washington çoktan umudunu kesmiş’

Davetliler ortasında NATO müttefikleri Türkiye ve Macaristan’ın yer almamasının ABD’nin iki ülkeden ‘ümidini’ kesmesine yoran Göçmen, bu durumun ittifakların kaygan olduğu bir kamplaşma devrine işaret ettiğini belirtti. Göçmen, Pakistan’ın davetli olmasına karşın doruğa katılmamasının ise hangi tarafa kaydığının göstergesi olduğu görüşünde:

“Türkiye ve Macaristan burada yer almadı. Demek ki Washington idaresi çoktan umudunu kesmiş durumda. Çin ve Rusya artık kestirim edilebilir, çabucak hemen her uzman bu sorunun yeni bir kamplaşma temelinde ilerlediğini ve nitekim sorunun demokrasi olmadığını anlamış durumda. Rastgele bir demokratik standardı karşılamayan darbe sevdalısı Venezüella’yı temsil etmeyen Guaido da çağrıldı. Hangi sıfatla? Türkiye ve Macaristan’ın çağrılmaması bize enteresan bir kamplaşma periyoduna girdiğimizi işaret ediyor. Örneğin ABD’nin merkezinde olduğu NATO ve karşısında Sovyetler’in merkezinde olduğu Varşova Paktı’ndan farklı bir kamplaşma sunuyor. Bu da ittifakların ne kadar kaygan olduğu ve gri alanların fazlalığını anlatıyor. Türkiye, kelam konusu Karadeniz, Ukrayna iken bir anda ABD’nin en kıymetli müttefiki olurken, diğer bir ittifaka alınmayıp bilakis o ittifakın maksadı olarak gösterilebiliyor. Münasebetiyle burada biraz da çok kutuplu dünyanın nereye gerçek evrileceği, ittifakların birbirlerini nasıl maksat alabileceğini ya da hasım olarak resmedilen ülkelerin tıpkı cephede nasıl buluşabileceğini göstermesi açısından Türkiye ve Macaristan’ın davet edilmemesinin değerli olduğunu düşünüyorum. Türkiye ve Macaristan’daki demokrasi tecrübelerini tartışıyoruz, devam da etmeliyiz. Fakat Macaristan; Hindistan, Filipinler, Brezilya’dan çok da geride olan bir ülke değil. Burada öbür bir jeopolitik istikrara gittiğini göstermesi açısından iki NATO üyesinin temsil edilmemesi kıymetli. Pakistan da davet edildi fakat reddederek ibreyi hangi ülkeye gerçek kaydırdığını bir defa daha göstermiş oldu.”

‘Çin’de Batı demokrasisinden farklı olarak en tabandan iştirak modeli uygulanıyor’

Demokrasiden halkın idareye katılabildiği ve karar alma süreçlerini etkilediği bir araç anlaşılıyorsa, Çin’de sosyalist bir demokrasi kültürü bulunduğunu söylemek gerektiği görüşündeki Göçmen, Batılılardan farklı olarak bunun ‘kılcal demokrasi’ diye anıldığını aktardı. Göçmen, Çinlilerin şenlik üzere veya birkaç yılda bir sandıkta oy atılarak işletilen bir ‘sandık demokrasisi’ yerine tabandan iştiraki benimsediklerini söyledi. Göçmen, ABD ve Avrupa’da ise siyaseti şekillendirenlerin inanlar değil lobi kümeleri olduğu görüşünün Çin basınında sıkça anıldığını da belirtti:

“New York Times, ‘Çin, kendisinde de bir demokrasi olduğunu argüman ediyor’ diye başlık attı. Biz şayet demokrasiden halkın idareye katılabildiği ve karar alma süreçleri üzerinde tesirinden bahsediyorsak Çin’e mahsus bir demokrasi olduğunu, sosyalist bir demokrasi kültürü olduğunu söylemek mümkün. Halkın merkezde olduğu bu kültüre, Batılılardan daha tarafsız bakanlar ‘kılcal demokrasi’ olarak isimlendiriyorlar ki ben bu tespite katılıyorum. Çin’de Batı demokrasisinden farklı olarak en tabandan süreçlere katılma modeli görüyoruz. Bu hem ÇKP içinde yükselmek için hem de lokal kararlara katılmak için bu türlü. Örneğin Şi Cinping’in ÇKP’nin başına gelme süreci tabandan başlamıştır. Çinliler de bunu işaret ediyorlar. Bir formda bizim siyasi kurumlarımıza gelebilmek için tabanda yer almanız lazım, çalışıp örgütlerin onayını almanız lazım ve bütün bu karar alma süreçlerine katılmanız lazım diyorlar. Çin bizim sandık demokrasi dediğimiz sıkıntıyı bu noktadan eleştiriyor. Şi Cinping, ‘şarkı ve dans’ olarak betimlemişti oy verme sistemini, beşerler beş yılda bir gidiyor güya şenlikmiş üzere oy veriyor ki artık o da yok. Türkiye’de yüksek iştirakli geçiyor, görece canlı bir demokrasi örneği olduğunu söyleyebiliriz. Lakin Avrupa ve Amerika’da çok daha artık tabana inmiş vaziyette. Zira siyasetin son dönemecindeki kampanyaları şekillendirenler beşerler değil çıkar, lobi kümeleri; bu Çin basınında da sıklıkla yer alıyor. Bir fuar üzere isimlendiriliyor ve Çinliler tarafından çok da gerçekçi bulunmuyor.”

‘ABD külkedisi misali ayakkabısını herkese giydirmeye çalışıyor’

Çin’de bu mevzuda çizilen külkedisi atfıyla çizilen karikatürü aktaran Göçmen, ABD’nin elinde bulunan ve kendisine ilişkin ayakkabıyı herkese uydurmaya kalkıştığı tenkidinin işlendiğini belirtti:

“En fazla öne çıkardıkları noktayla ilgili Çin medyasında da bir karikatür gördüm. Amerika’yı resmediyorlar, külkedisi üzere elinde bir ayakkabı var. Amerika, o tıpkı ayakkabıyı herkese uydurmaya çalışıyor. O ayakkabı külkedisine aittir ve onun ayağına tam olur. Demokrasiler de böyledir, ayakkabılar üzeredir. Herkesin ayak numarası farklıdır. Bir halde bunu zorlamak ve insanların uzuvlarını değiştirir üzere siyasi sistemlerini şekillendirmek ve dayatmada bulunmak olmaz diye düşünüyorlar. Bu noktada aslında her ülkenin coğrafik, sosyolojik özelliklerinin, tarihi birikimlerinin de yer aldığını söyleyebiliriz. Çin ziyaretlerimden bir adedinde bu soruyu sormuştum, onlar da bunu söylemişlerdi. 1 milyar 400 milyarlık bir nüfus ve 5 bin yıllık bir tarihten bahsediyoruz. Bütün bu bahsedilen modeller denendi ve günün sonunda bu modelin uygun olacağını yalnızca bizler kişisel olarak değil tarihin kendisi ÇKP’yi buraya getirdi.”

‘Çin’in ekonomik modeli birçok noktadan Türkiye açısından uygulanabilir değil’

Göçmen, ekonomik krizdeki Türkiye için ‘Çin modeli’ tartışmalarını da kıymetlendirdi. Çin’in ıslahat ve dışa açılma ile kalkınıp birikim yarattığını anımsatan Göçmen, iktisat modelinde artık orta sınıfı güçlendirme evresine geçtiğini belirtti. Göçmen’e nazaran, birçok noktada Çin modeli Türkiye için uygulanabilir değil:

“Çin modeli tartışılıyor. Bu noktada şunu ekleyeyim: Biz Çin modeline ıslahat ve dışa açılmadan sonrasını inceliyoruz. Halk olarak yeni modelleri severiz. Çin’in yeni 2021 modelini anlatayım. Çinliler diyor ki, bu siyasetler sonucunda kalkınma oldu, birikim yaratıldı, atılım sağlandı fakat gelinen noktada da servet konusunda bir eşitsizlik var. Bunu söyleyen de Çin Başbakanı, bunu açıklıkla itiraf ediyor. Toplumsal makas açık durumda. Çin bunu bildiği için artık yeni bir modele yöneldi, orta sınıfı daha besbelli hale getirmek için. Bugün Çin modeli tartışmalarında neyi görüyoruz? Orta sınıfın silinme tehlikesini içinde barındıran bir model. Birçok noktada Çin modeli Türkiye açısından uygulanabilir değil. Zira dünya değişti artık. Biz şuna odaklanmalıyız. Çin modeli diyorsak 2021 modeli orta sınıfı daha gelişkin kılmaya ve ultra zenginler ile çok fakirleri daraltmaya dönük bir model. Bence bu model bizlerin cebini de daha az yakar diye düşünüyorum.”