‘Emirlikler Erdoğan hükümeti için oksijen oldu; bütün atlara para yatıran BAE kaybetse bile kazanır’

HomeHaber

‘Emirlikler Erdoğan hükümeti için oksijen oldu; bütün atlara para yatıran BAE kaybetse bile kazanır’

my-portfolio

Türkiye, son yıllarda dış siyasette her başlıkta karşı karşıya geldiği Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) Veliaht Prensi Pir Muhammed bin Zayid ...

Türkiye, Katar ve BAE Afganistan’da ortak hareket edebilir mi?
İsrail’den Birleşik Arap Emirlikleri’ne tarihi ziyaret
‘Ankara, BAE’nin nakdî gücüne muhtaç; BAE, Türk SİHA’larına ilgi duyuyor’

Türkiye, son yıllarda dış siyasette her başlıkta karşı karşıya geldiği Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) Veliaht Prensi Pir Muhammed bin Zayid el-Nahyan‘ı üst düzede ağırladı. Siyasetin geri planda kaldığı, ağır kriz yaşayan Türk iktisadına BAE’nin katkılarını içerecek mutabakatların imzalandığı ziyaretle birlikte Ankara’nın Körfez sınırına yönelik siyasetlerinin nasıl şekilleneceği merak ediliyor.

Ortadoğu’da Araplarla İsrail’i barıştıran Abraham/İbrahim mutabakatlarında öne çıkan BAE, Suriye’deki Beşar Esad idaresiyle de münasebet içerisinde. Birebir biçimde Libya’da Halife Hafter’in safını tutan BAE, Mısır’daki Sisi idaresinin en kıymetli destekçilerinden.

Türkiye-Körfez sınırındaki gelişmeleri Tel Aviv Üniversitesi Moshe Dayan Ortadoğu Araştırmaları Merkezi ve Kudüs Güvenlik ve Strateji Araştırmaları Enstitüsü’nden Hay Eytan Cohen Yanarocak ile konuştuk.

‘Bütün atlara para yatıran BAE kaybetse bile kazanan pozisyonda’

Hay Eytan Yanarocak’a nazaran, İbrahim muahedeleri Ortadoğu’da yeni bir çağı başlattı. ABD’nin Çin’i daha güzel çevrelemek için bölgeden çekilirken, ali çıkarlarını sürdürecek aktörleri seferber ettiğini anlatan Yanarocak, BAE’nin de Suudi dayanağıyla mutabakatların öne çıkan yüzü olduğunu belirtti. Yanarocak tüm aktörlerle alaka içindeki BAE için “Sanki altılı ganyana gitsek bugün BAE bütün atlara para yatırıyor. Bu usul bir başla hiçbir formda kaybetmesi mümkün değil” dedi:

“İbrahim mutabakatları birinci kez yapıldığında Ortadoğu’nun artık eski Ortadoğu kalamayacağını ve Ortadoğu’da yeni bir çağa girildiğini söyledim. Türkiye’deki birtakım meslektaşlarım benimle birebir fikirde değildi. Halklara nüfuz etmemiş mutabakatlar olarak görüyorlardı. Ben hala kendileriyle birebir fikirde değilim. Bugün BAE’de İsraillilerin nasıl karşılandığını bütün çıplaklığıyla görüyoruz. Bu değişim o denli alelade kağıt üstünde iki başkanın kapalı bir odada gerçekleştirmiş olduğu bir değişim değil. Biz şu anda İbrahim mutabakatlarıyla neye müsaade ediyoruz? Amerika, Çin’i daha âlâ bir formda çevreleyebilmek için bölgeden çekilmeye başladı. Fakat bölgeden çekilmesi demek Amerika’nın ali çıkarlarından vazgeçtiği manasına gelmiyor. Amerika bölgede güvenliği birtakım aktörlere kendi nüfuzunu bir biçimde delege ediyor. Emirliklere diyor ki, ‘Sen iktisat alanında’ tesirli ol. Suudi Arabistan, İsrail ve öbür aktörlere çeşitli vazifeler dağıtmak suretiyle bölgeyi bir formda vekaletname ile yönetmek istiyor. İbrahim mutabakatlarının ana tutkalını oluşturan İran karşıtlığıydı. Şu anda da Suudi Arabistan’ın geriden dayanağıyla birlikte BAE, İbrahim Anlaşması’nın en önde gelen yüzü pozisyonunda. Ortadoğu içerisinde İran’ın dışındaki bütün aktörlerle bir ortaya gelen yegane ülke BAE. Birleşik Arap Emirlikleri bugün Türkiye, İsrail, Suudi Arabistan, Mısır, Suriye ve hatta İran ile diyalogdan kaçınmıyor. Güya altılı ganyana gitsek bugün BAE bütün atlara para yatırıyor. Bu üslup bir başla hiçbir formda kaybetmesi mümkün değil. Kaybetse bile öbür tarafta kazanan durumda olan değişik bir stratejiyle karşı karşıyayız. Hasebiyle her ülke BAE’yi yanında görmek isteyecektir.”

‘Emirlikler, Erdoğan hükümeti için oksijen oldu’

BAE Veliaht Prensinin Türkiye’ye yalnızca ayak basmasıyla doları düşürdüğünü belirten Yanarocak, Emirliklerin Erdoğan idaresi için ‘oksijen olduğunu’ söyledi. Yanarocak, daha düne kadar BAE’nin 15 Temmuz darbe teşebbüsünden sorumlu tutulduğunu anımsatan Yanarocak, bunun büyük bir U dönüşü olduğunu ve İsrail’le bağlantılar açısından da işaret niteliği taşıdığı değerlendirmesinde bulundu:

“BAE’nin Türkiye’deki yatırımı haberlere 10 milyar dolar diye yansıdı. Yenilir yutulur bir sayı değil. Muhammed Bin Zayed el Nahyan geldi, Ankara’nın havasını aldı; 13 TL olan dolar 11.95’e indi. Yalnızca ayak bastı ve muahedeleri duyurdu diye. Bu Emirliklerin Erdoğan hükümeti için bir halde bir oksijen olduğu manasına geliyor. Dünün kabul edilmeyen makbul olmayan Emirlikler hükümeti, komik hatta ironik fakat Erdoğan hükümetinin bir formda can simidi diyebiliriz. Daha dün Türkiye’de Emirlikler, 15 Temmuz’dan sorumlu tutuluyordu. Bu kadar büyük bir U dönüşü Erdoğan için de kolay değil ancak hani herkes diyor ya Erdoğan bunu tabanına nasıl anlatır diye… Buyrun bütün bayrakların önünde basın toplantısıyla mutabakatlar açık açık imzalandı. Demek ki Erdoğan bütün bu U dönüşlerini yapma konusunda muktedir. Kâfi ki bu U dönüşlerini kendisi yapmak istesin. Buradan da satır ortasından İsrail ve Türkiye ortasındaki normalizasyona bir gönderme yaptım.”

‘BAE karşısında büyük geri adım yüzünden İsrail’i eleştirerek tabanını konsolide etme çabası’

Yanarocak, öteki yandan Türkiye’de ‘casusluk’ ithamıyla gözaltına alınan ve diplomatik teşebbüslerle kurtarılan turist çift olayında en üst seviyede temas kurulması ile açılan diyalog yolunun Erdoğan’ın ‘İsrail’e dur demeliyiz’ telaffuzuyla tekrar kapandığı görüşünde. Erdoğan’ın bunu BAE karşısında atılan geri adımları telafi ve tabanını konsolide etmek için yaptığı değerlendirmesinde bulunan Yanarocak, diyalog kapısının bir müddet sonra yeniden Türkiye tarafından atılacak adımla açılabileceğini söyledi:

“İsrail’e yönelik telaffuzlar ‘Erdoğan ne kadar daha geri adım attı, dün BAE’ye bu türlü diyordu, bugün bu türlü diyor’ izlenimini minimize etmek için Erdoğan tarafından düşünülmüş ve atılmış bir adım. BAE ile yakınlaşmanın İsrail ile yakınlaşma manasına gelmeyeceğini kendi tabanına anlatmak için iç siyaset saikiyle yapılmış bir açıklama olabilir. Erdoğan’ın açıklamalarına baktığımızda gerek Batı Şeria ve Kudüs ile ilgili kelamların İsrail’de pek karşılığı yok. Pek yapan olmadı bu. Turist çiftin Türkiye’den İsrali’e iadesi gerçekleştikten sonra İsrail Devlet Lideri İzak Herzog ve Başbakan Bennett’in Erdoğan ile telefon görüşmesi yapmasının akabinde ‘Her şerde bir hayır mı vardır, bu çiftin iadesiyle bir arada yeni bir diyalog kapısı açılır mı?’ üzere telaffuzlar vardı. Dün gece bu telaffuzun üzerinin örtüldüğünü gördük. Büyük ihtimalle bir iki ay sonra tahminen Türkiye kanalından atılacak olan bir adımla bu açılabilir. Zira İsrail’in penceresinden Türkiye bu muhtemel normalizasyonun kapısını dün gece yeniden kendi elleriyle kapattı. Türkiye’de tahminen birtakım şeyler ‘Erdoğan da kendi iç siyaseti için bu türlü konuşuyor’ diyor ancak Erdoğan’ın konuşmaları burada tıpkı bütün dünyada olduğu üzere çeviri ediliyor ve gerekli karar mercileri tarafından tahlil ediliyor. Siz İç Anadolu’daki öbür yerleri rahatlatmak için yaptığınız açıklamalar Kudüs’te ve dünyanın öteki yerlerinde de duyuluyor.”

‘Emirlikler, Türk pazarına girip yatırım yapıyor; İsrail ile ise çift istikametli bir ilgisi bulunuyor’

Türkiye ile BAE ortasında ağır suçlamaları, sokak isimlerinin değiştirilmesini ve hata dünyasının önderlerinden Sedat Peker’in Dubai’deki varlığını anımsatan Yanarocak, buna karşılık İsrail’in Emirlikler’le giderek derinleşen münasebetlerine dikkat çekti. Yanarocak, yalnızca BAE değil, Ürdün ile yeni iklim ve güç mutabakatlarına dikkat çekerken, Ortadoğu’yu savaşlardan çıkarıp cazibe merkezine dönüştürecek projelerin öne çıkarıldığını belirtti. BAE’nin Türk pazarına yatırım yaparak girmesine karşılık İsrail ile çift taraflı bir bağlantısının bulunduğunu anımsatan Yanarocak, “İsrail’in beyin gücüne Emirlikler parasını koyarak yatırım yapıyor” diye vurguladı:

“Belki bir önyargı olarak Türkiye de Emirlikler de Müslüman ülke diyebilirsiniz lakin insanların olduğu üzere bence devletlerin de hafızası var. Ankara’da BAE’nin elçiliğinin sokağının isminin değiştirildiğini de hatırlıyoruz. Karşılıklı suçlamaların nasıl yapıldığını hepimiz biliyoruz. Sedat Peker hala Emirlikler’de. Hala ortada kimi pürüzler mevcut. Buna karşılık İsrail ile Emirlikler ortasında hiçbir özel pürüz görmüyoruz. Tam bilakis İsrail, Emirlikler’in istemekte olduğu Arap dünyasının birleştirici gücü profiline su taşıyor. Ürdün ile İsrail ortasında iklim değişikliği konusunda Dubai’de muahede imzalandı. Bu mutabakata nazaran İsrail, Akdeniz’in tuzlu suyunu arıtıp Ürdün’e pompalayacak. Ürdün de kendi boş topraklarına güneş panelleri kurup İsrail’e elektrik sağlayacak. Bu mutabakat Amerika’nın nezaretinde Emirlikler’de imzalandı. Amerika yeniden vekalet verdi fakat Emirlikler’in istediği tablo var. Emirlikler bölgeyi müreffeh bir ortama dönüştürmek istiyor. Ortadoğu’nun ismini savaşlardan soyutlayıp bölgeyi turizm, cazibe merkezi haline getirmek istiyor. Bu bölgede Güneş mi var, o vakit kullanalım. Bu bölgede İsrail’in başını çektiği su arıtma ve damlama sistemiyle yapılan bir su ihtilali var. O vakit bunu bütün Arap dünyasına ve Afrika ülkelerine yayalım diyen bir Emirlikler var. Burada hem nakdî olarak hem dünya görüşü olarak büyük bir örtüşme kelam konusu. Şu anda baktığımızda Emirlikler, Türk pazarına girip burada bir yatırım yapıyor. Emirlikler ile İsrail ortasındaki bağ ise çift taraflı bir yol. İsrail’in beyin gücüne Emirlikler parasını koyarak yatırım yapıyor. Emirlikler bunun bir halde hasadını daha sonra alıyor.

‘Öyle bir para yatırırsınız ki, bu ülke size artık hışımla yaklaşamaz hale gelir’

Katar’ın da oynadığı rollere işaret ederken, BAE’nin daha büyük potansiyeli olduğu görüşündeki Yanarocak, İran’ın nükleer belgesinde arabuluculuk rolü de görülebileceğini söyledi. Bin Zayed’in Türkiye yatırımına atıfla, “Öyle bir para yatırırsınız ki bu ülke size artık hışımla yaklaşamaz” diyen Yanarocak, “15 Temmuz’un mimarına diz çöktürdük üzere şeyler okuyorum. Tam bilakis Türkiye’ye gelip ekonomik zaafından yararlanıp dış siyasetini istedikleri halde sonlandırır hale geldiler” vurgusu yaptı.

“Emirlikler, Katar’ın Türkiye üzerindeki etkisin azaltmak için de bu derece büyük bir meblağı Türkiye’ye pompalamış olamaz mı? Ortada bir de Katar örneği var. Katar dediğimiz küçücük ülke olarak Afganistan’da Amerika ile Taliban ortasında bir halde platform olmayı başardıysa, BAE’nin Katar’a nazaran çok daha güzel bir potansiyeli var. Katar burada bir muvaffakiyet öyküsü yarattıysa, yarın Muhammed Bin Zayed’in aniden Batı ile İran ortasında nükleer krizle alakalı bir arabulucu rolüne soyunduğunu duyarsanız hiç şaşırmayın. Zayed inanılmaz derecede pragmatik, elinde bulundurduğu mali gücün çok farkında, kusursuz formda yönetiyor ve hakikat yerlere yatırım yapıyor. Türkiye üzere bir ülkeyle hiçbir formda hengameli olmak istemezsiniz. O vakit hışmını minimize etmek için bu ülkeye o denli bir para yatırırsınız ki, bu ülke size artık hışımla yaklaşamaz hale gelir. Zayed, Türkiye’ye o denli bir sarılıyor ki Türkiye Zayed’i yarın vurmak istese artık vuramayacak hale geliyor. ’15 Temmuz’un mimarlarına diz çöktürdük’ üzere şeyler okuyorum. Tam bilakis 15 Temmuz’un itham edilen bireyleri bir halde Türkiye’ye gelip ekonomik zaafından yararlanıp dış siyasetini kendi istedikleri biçimde sonlandırır hale geldiler.”